Na een beschadiging van de hersenen, bijvoorbeeld een beroerte of trauma, kunnen vele stoornissen ontstaan. Bekend is de verlamming (parese): een geheel of gedeeltelijk krachtsverlies van arm en/of been (meestal aan een zijde, vandaar hemiparese).
Zo ook kan de helft van het gezichtsveld uitvallen (hemi-anopsie) of het gevoel van huid of voor bewegingen (anesthesie).
Bovengenoemde stoornissen betreffen de zgn. primaire funkties: bewegen, zien, voelen etc.

Bij de revalidatie na hersenbeschadiging ligt traditioneel vaak een sterk accent op de hemiparese: vele oefeningen zijn gericht op het herstel van het bewegen.
Toch zijn er bijna altijd andere stoornissen, nl. van de "hogere" of neuropsychologische funkties.
De bekendste hiervan is de afasie: problemen met taalgebruik en/of begrip.
Er zijn echter vele andere neuropsychologische funktiestoornissen!
Deze worden lang niet altijd goed herkend, bijvoorbeeld stoornissen van:

• aandacht: kunnen volhouden of verdelen van aandacht en concentratie.
  Na een beroerte komt vaak het symptoom neglect voor: verminderde aandacht voor een zijde van lichaam of ruimte.
• lezen of schrijven (alexie, agrafie)
• geheugen: belevenissen of afspraken vergeten (amnesie)
• herkenning: wel zien, maar niet herkennen of begrijpen (visuele agnosie, bijv. gezichten, voorwerpen), wel horen, maar niet kunnen thuisbrengen wat je hoort (auditieve agnosie, bijv. alledaagse geluiden), wel voelen, maar niet op de tast herkennen (tactiele agnosie, bijv. aansteker in tasje)
• handelen: een soort "onhandigheid" bij intacte spierkracht en bewegingsmogelijkheid (apraxie, bijv. bij het zich aankleden)
• organisatie en planning: moeite met het "regelen" van alledaagse dingen, bijv. systematiek van het huishouden, voorbereiding van een reis.
• gedrag: het gedrag kan op allerlei manieren veranderen na hersenbeschadiging. Gedrag kan versterkt of ontremd zijn, bijv. opvliegendheid, huilbuien, vraatzucht, of juist vervlakt, bijv. apathie, sufheid, initiatiefloosheid. Het beschadigde brein is een "ander brein" geworden. Het netto effect hiervan is dat de persoonlijkheid veranderd is ("Jaap is Jaap niet meer"). Met nadruk moet echter gesteld worden dat de gedragsveranderingen zeer wisselend en moeilijk voorspelbaar zijn: er zijn wel degelijk mensen die na de hersenbeschadiging "dezelfde" blijven!

Enkele voorbeelden:

• wat heb je aan "kunnen lopen" wanneer je niet weet waarheen, of wanneer je voortdurend verdwaalt ? (ruimtelijke stoornissen)
• wat heb je aan "kunnen spreken" wanneer je gedachten verward zijn en niemand je begrijpt? (Wernicke-afasie)
• de patiënt is wakker en alert, maar kan niets inprenten of onthouden (amnesie)
• de patiënt is weer terug in zijn gezin, maar er ontstaan grote problemen omdat gedrag en persoonlijkheid veranderd zijn (frontaalsyndroom)
• de kracht in de armen is weer hersteld, maar de patiënt heeft grote moeite met alledaagse routine-handelingen (deur op slot doen, fles openen)
• ogen en gezichtsvelden zijn (weer) goed, maar er treden voortdurend kleine ongelukjes op (neglect)

Inzicht in deze stoornissen is van groot belang voor allen die in de revalidatie werkzaam zijn: artsen, psychologen, fysio-, logo-, ergotherapeuten, verpleging (en nog vele meer!). Alleen dan kan een adequate therapie/training/begeleiding ontworpen worden. Zoniet, dan ontstaat een situatie waarbij de patiënt vooral motorisch getraind wordt (bijv. lopen, transfers), naar huis wordt ontslagen ("uitgerevalideerd"), waar vervolgens grote problemen ontstaan (verdwalen, ruzie, rommel etc.)
De klinische neuropsychologie is het vakgebied dat deze stoornissen bestudeert.

Voor meer informatie kan worden verwezen naar:
Dr. Ben van Cranenburgh: Neuropsychologie, over de gevolgen van hersenbeschadiging. Elsevier, 2000 (ISBN 90 352 1715 2)

Cursussen op het gebied van de neuropsychologie worden jaarlijks georganiseerd door de stichting ITON: Instituut voor toegepaste neurowetenschappen, Leliestraat 7C, 2011 BL Haarlem. Tel. 023 - 5341641 E-mail: iton@wanadoo.nl